Girişimcilik Tavsiyeleri

Bilişsel Ön Yargılarımız:
Daha Mantıklı Kararları
Nasıl Alabiliriz?

Bilişsel Ön Yargılarımız:
Daha Mantıklı Kararları
Nasıl Alabiliriz?

“Hepimiz, kendimizi olduğumuzdan çok daha rasyonel olarak atfediyoruz ve verdiğimiz her kararın arkasında mantıklı sebepler olduğunu düşünüyoruz. Tam tersi durumlarda bile buna inanıyoruz. Aslında biz sadece sebeplere inanıyoruz, çünkü kararımızı çoktan verdik.”
-Daniel Kahneman

İnsan beyni yanlış kararlar vermeye meyillidir. Ancak bizler bunu kolay kolay kabul etmeyiz. Tamamen mantık çerçevesinde verdiğimizi düşündüğümüz kararlarda sıkça yanıldığımızı ancak çok sonra fark ederiz.

Hayaller ve Hayatlar

- Hepimiz Einstein gibi zeki olduğumuzu zannederiz ama hesap makinesi olmadan bölme işlemi yapamayız.

- Hafızamızın çok kuvvetli olduğunu iddia ederiz ancak evlilik yıl dönümünü unuturuz.

- Mevlana gibi irade sahibi olduğumuzu söyleriz fakat yılbaşında o kadar çok içeriz ki midemiz iki gün kan ağlar.

- Bir ayakkabıya maaşımızın 3’te 1’ini bağlarız sonra da ne kadar güzel bir alışveriş yaptığımızı düşünüp kendimizi avuturuz.

Tüm bu verdiğimiz hatalı kararların ya da kusurlu yapımızın arkasındaki mekanizma ne? Zihinsel süreçlerimize müdahale eden ve düpedüz bizi manipüle eden bu hain de kim ola!

Dünya'nın en etkileyici ve aynı zamanda kusurlu ürünlerinden biri olan beynimiz, sayısız yanılgıya düşerek kararlarımızda hatalara neden olur. Bu hatalara neden olan faktörlerin başında, ön yargılarımız gelir. Bunların tamamıyla kötü olduğunu iddia edemeyiz. Neticede ön yargılara sahip olmamızın mantıklı bir açıklaması var: Ön yargılar, doğal yaşamda insan ırkının hayatta kalmasını sağlayan davranışları geliştirmesine yardımcı olmuştur.

Avcı - Toplayıcı hayat tarzından modern teknoloji çağına erişen insanoğlu, bu ön yargılara hayatta kalma babında eskisi kadar ihtiyaç duymuyor. Bu yüzden de ön yargılarımız genellikle olumsuz bir özelliğimiz olarak telaffuz ediliyor. Her ne kadar şikayet etsek de onlar bizi hiç terk etmedi. Attığımız her adımda, her düşüncemizde, her davranışımızda aslan payına sahip bu yapıya bilişsel ön yargılar deniyor.

Bilişsel Ön Yargılar Nasıl Bertaraf Edilir?

Bilişsel ön yargılarımız beynimizin çalışma prensibinin bir parçasıdır. O yüzden bunu başarmak hiç de kolay değil. Bilişsel ön yargılarımızdan tamamen arınmak ve saf mantıklı kararlar verebilmek doğamızda yok. Bunu istemek insan doğasına savaş açmak anlamına gelir. Ancak ön yargılarımızı ehlileştirebilir ya da başka bir ifade ile bize pahalıya mal olmalarını engelleyebiliriz. Nasıl? Veriye dayalı kararlar vererek…

Araştırmalar sonucu bilimsel olarak kanıtlanmış 200’ün üzerinde bilişsel ön yargımız olduğu ortaya çıktı. Bunlardan hayatımıza en çok dokunan birkaç tanesini inceleyebiliriz:

1) Sürü Psikolojisi        

En çok tanıdığımız ve gündelik hayatta farkında olmadan kapıldığımız psikolojik bir etken sürü psikolojisi. Kalabalığın yorumları ve bilgilendirmesi düşüncelerimizi yoğun bir şekilde etkileyebiliyor. Doğru kararlar vermek için başkalarının fikirlerine çok fazla güvenmek yerine, mevcut verileri mümkün olduğu kadar iyi değerlendirmeye çalışmak gerekiyor.

2) Zihinsel Kestirme

Kolay hatırlanan bilgilere güvenerek karar vermek doğal olarak kişiye daha zahmetsiz gelir. Örneğin sigara, obezite, kötü beslenmeden ölmek çok daha olasıyken, köpek balığı tarafından öldürülmekten duyulan korku çok daha ağır basar. Bunu aşmak için sezgileri mutlaka istatistiksel bilgilerle desteklemek gerekir.

3. Üstünlük Yanılsaması

İnsan karar verirken, kendi yeteneklerini kendi kendine değerlendirmekten kaçınmalıdır. Aynı zamanda bir konuda gerçekten yetenekliyse bunu da gereğinden fazla düşünüp küçümsememesi ya da abartmaması gerekir.

4) Çerçeveleme Etkisi

Aynı bilginin farklı sunumları insan algısını büyük oranda etkileyebilir. Örneğin alınan bilgide fazla anlaşılmaz dil veya diğer adıyla plaza dili (meslek argosu) kullanılmış olması insanı o bilgiye daha fazla inanmaya yöneltir. Dikkatli dinlemek ve verilen bilginin anlatımı yerine içeriğine odaklanmak kilit noktadır.

5. Doğrulama sapması

Ön yargılarımızı destekleyecek veriler arayıp bulmak rahatlamamıza yardımcı olur. Fakat aslında kararımızı çoktan verdik ve yalnızca onu destekleyecek bilgiler aramıyor muyuz? Karar verirken her zaman geniş bir yelpazedeki opsiyonları değerlendirmek daha iyi sonuçlar verir.

6. Bilginin Laneti

Bu ön yargı sizden daha az bilgiye sahip birisinin perspektifinden duruma yaklaşamama olgusunu getirir. Pazarlama iletişiminin en tehlikeli tuzaklarından biridir. Birisiyle iletişim içindeyken, her zaman bu kadar bilgi sahibi olmamış olduğunuzu hatırlayın ve gerektiği zaman doğru örneklerle görüşlerinizi destekleyerek anlatın.

7. Tepkisellik Teorisi

Kendini anlayışınıza zıt düşen bilgiler size sunulduğunda bu verileri yalnızca egonuzla çakıştığı için kabullenmiyor olduğunuzu kontrol edin.

8. Batık Masraf: Battı Balık Yan Gider Anlayışı

'O kadar para verdik, devamını getirelim bari' durumudur. Belirsizlik içeren kararlar verirken, gelebilecek zararlara odaklanma gibi evrimsel bir eğilimimiz vardır. Duygusal yatırımlarımızı karar verme işlemimizin dışında tutmamız bu eğilimden bizi koruyabilir.

9. Geri Görüş Ön Yargısı

‘’Böyle olacağı belliydi’ söylemini açıklayan durumdur. Bir olay yaşandığında kişi zaman zaman bu olayın meydana gelme olasılığının yüksek olduğunu önceden bildiğini düşünür. Asıl sorulması gereken soru; gerçekte bu olasılık o kadar yüksek miydi?

10. Çapa Atma Etkisi

Fiyatı taş çatlasa 100 lira olan bir üründe, 200 lira etiketinin çizilip 120 liradan satılması ve buna kanmamız durumudur. Karar verme işlemi sırasında, alınan ilk veriye gereğinden fazla odaklanma. Alınan ilk veriyi yani ürünün başlangıç fiyatını iyi değerlendirip değerlendirmediğimizi sorgulamamız gerek.

Kararlarınızın sizi hedeflerinize ulaştırması temennimiz ile hoşça kalın.

 

Etiketler:

  • karar verme
  • girişimcilik
  • bilinçaltı
  • ön yargılar

E-mail listesine kayıt olun
tüm fırsatlardan ilk sizin haberiniz olsun